Rękojmia za wady przy sprzedaży – co musisz wiedzieć jako przedsiębiorca i konsument?

Zakupy i sprzedaż to codzienność każdego z nas – zarówno w życiu prywatnym, jak i w biznesie. Niestety, nie każda transakcja kończy się pełnym zadowoleniem. Co zrobić, gdy zakupiony towar okazuje się wadliwy? W polskim prawie kluczowym narzędziem ochrony jest instytucja rękojmi.

Czym jest rękojmia za wady przy sprzedaży?

Rękojmia to ustawowa, obligatoryjna odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne oraz prawne sprzedanej rzeczy. Oznacza to, że wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a nie z dobrej woli sprzedawcy. Jeżeli sprzedana rzecz ma wadę, kupujący może skorzystać z określonych przez ustawę uprawnień, niezależnie od tego, czy producent udzielił gwarancji.

Czym jest wada rzeczy?

Zgodnie z Kodeksem cywilnym odpowiedzialność z tytułu rękojmi powstaje wtedy, gdy rzecz sprzedana jest wadliwa.

Przepisy wyróżniają dwa podstawowe rodzaje wad:

1. Wada fizyczna

2. Wada prawna

Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową.

Przykładowo wada fizyczna może występować, gdy:

• rzecz nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na swój cel lub przeznaczenie,

• nie posiada cech zapewnianych przez sprzedawcę (np. przedstawiając próbkę lub wzór),

• nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawieraniu umowy,

• została wydana w stanie niezupełnym.

Przykładem może być nowy telefon, który nie uruchamia się po zakupie, mebel posiadający uszkodzenia fabryczne albo samochód z ukrytą wadą silnika.

Wada prawna występuje natomiast wtedy, gdy:

• rzecz nie stanowi własności sprzedawcy

• jest obciążona prawem osoby trzeciej (np. zastawem)

• cechuje się ograniczeniem w korzystaniu lub rozporządzaniu nią, które wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu.

Może to dotyczyć przykładowo sprzedaży rzeczy skradzionej lub obciążonej prawami osób trzecich, o których kupujący nie został poinformowany.

Kluczowe ułatwienie: domniemanie istnienia wady (art. 556² KC)

Dla konsumentów oraz przedsiębiorców na prawach konsumenta ustawodawca przewidział bardzo duże ułatwienie dowodowe. Zgodnie z art. 556² Kodeksu cywilnego, jeżeli wada fizyczna została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego.

W praktyce oznacza to, że w pierwszym roku od zakupu to sprzedawca musi udowodnić, że rzecz była w pełni sprawna w momencie wydania, a wada powstała np. z winy złego użytkowania przez klienta. To jedno z najsilniejszych narzędzi ochrony, choć jak pokazuje praktyka, firmy wciąż popełniają w tym obszarze błędy. O tym, jak ich unikać w relacjach biznesowych, pisałam już w artykule: Najczęstsze błędy firm w relacjach z konsumentami – jak ich unikać i chronić biznes.

Kiedy sprzedawca nie odpowiada za wadę? – art. 557 Kodeksu cywilnego

Odpowiedzialność sprzedawcy, choć bardzo surowa, ma swoje granice. Zgodnie z art. 557 § 1 KC, sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Jeśli kupujesz produkt z widoczną przeceną z powodu konkretnego uszkodzenia, o którym zostałeś poinformowany, nie możesz później reklamować towaru z tytułu tej konkretnej wady.

Uwaga: Jeżeli przedmiotem sprzedaży są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku albo rzeczy mające powstać w przyszłości, sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili wydania rzeczy (art. 557 § 2 KC).

Jakie uprawnienia wynikają z rękojmi za wady przy sprzedaży?

W przypadku wykrycia wady, kupujący nie jest bezbronny. Przepisy art. 560 i 561 Kodeksu cywilnego przyznają mu cztery alternatywne uprawnienia. Kupujący może żądać:

1. Usunięcia wady (naprawy rzeczy),

2. Wymiany rzeczy na wolną od wad,

3. Obniżenia ceny (wskazując kwotę, o jaką cena powinna być obniżona),

4. Odstąpienia od umowy (zwrotu gotówki) – przy czym od umowy nie można odstąpić, jeżeli wada jest nieistotna.

Co ważne, jeśli kupujący składa oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, sprzedawca może zablokować to uprawnienie, jeśli niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ta blokada nie zadziała jednak, jeśli rzecz była już wymieniana lub naprawiana przez sprzedawcę.

Koszty demontażu i ponownego montażu (art. 561¹ KC)

Warto wspomnieć o art. 561¹ KC, który reguluje sytuację, gdy wadliwa rzecz została już zamontowana (np. płytki ceramiczne, okna, silnik w aucie). Kupujący może żądać od sprzedawcy demontażu i ponownego zamontowania rzeczy po dokonaniu wymiany na wolną od wad lub usunięciu wady. Jeśli sprzedawca tego nie zrobi, kupujący może dokonać tych czynności na koszt i niebezpieczeństwo sprzedawcy. Warto pamiętać, że przedsiębiorcy muszą być świadomi tych rozszerzonych obowiązków – więcej na ten temat pisałam w poście o tym, jak szerokie są obowiązki informacyjne firm wyjaśnia adwokat w nowej soli.

Jak długo trwa odpowiedzialność sprzedawcy? (art. 568 KC)

Rękojmia nie trwa wiecznie. Zgodnie z art. 568 § 1 KC, sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości – przed upływem pięciu lat od dnia wydania rzeczy kupującemu.

Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady, przy czym w przypadku konsumenta bieg terminu przedawnienia nie może zakończyć się przed upływem terminów dwu- lub pięcioletnich.

Kancelaria adwokacka Nowa Sól – profesjonalne wsparcie w sporach z rękojmi

Prawidłowe sformułowanie żądań reklamacyjnych lub obrona przed nieuzasadnionymi roszczeniami klienta wymaga biegłej znajomości przepisów i orzecznictwa. Niejednokrotnie kluczowym momentem sporu staje się sam brak reakcji na pismo w ustawowym terminie, co szerzej opisywałam w poradniku dotyczącym sytuacji, gdy nastąpił brak odpowiedzi na reklamację.

Jeśli potrzebują Państwo pomocy w egzekwowaniu swoich praw, kompleksowej analizie umów sprzedaży lub reprezentacji przed sądem, moja kancelaria adwokacka Nowa Sól oferuje rzetelną pomoc prawną na terenie całego województwa lubuskiego

Jako adwokat z Nowej Soli pomagam zarówno konsumentom dochodzić sprawiedliwości, jak i zapewniam stałą współpracę dla biznesu, realizując zadania takie jak kompleksowa obsługa prawna firm.

Zapraszam do kontaktu i śledzenia kolejnych wpisów z serii, w których wyjaśnię m.in. jak skutecznie napisać reklamację oraz czym różni się rękojmia od gwarancji.

Natalia Lech Adwokat Nowa Sól www.natalialech.com